Çocuğun yaşına göre beklenen dil ve konuşma becerilerini kazanmasının beklenenden daha yavaş ilerlemesi durumudur. Bazı çocuklarda ilk sözcüklerin ortaya çıkması gecikebilir, kelime dağarcığı yaşıtlarına göre sınırlı olabilir veya çocuk cümle kurma becerilerini beklenen dönemde geliştiremeyebilir. Bunun yanında konuşulanları anlamada güçlük, kendini sözel olarak ifade edememe veya iletişim kurmada isteksizlik gibi belirtiler de görülebilir. Her çocuğun gelişim hızı birbirinden farklı olsa da belirli gelişim basamaklarının beklenen yaşlarda kazanılmaması ayrıntılı bir değerlendirme gerektirir.
Dil gelişimi; işitme, bilişsel gelişim, sosyal etkileşim, çevresel uyaranlar ve nörolojik gelişim gibi birçok faktörün birlikte etkilediği karmaşık bir süreçtir. Bu nedenle gecikmiş dil ve konuşmanın altında işitme kaybı, gelişimsel dil bozukluğu, otizm spektrum bozukluğu, zihinsel yetersizlik, nörolojik hastalıklar veya farklı gelişimsel durumlar bulunabilir. Bazı çocuklarda ise belirgin bir neden saptanmadan yalnızca dil gelişiminde gecikme görülebilir. Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca konuşmanın miktarı değil çocuğun tüm iletişim becerileri ayrıntılı olarak incelenir.
Dil ve konuşma değerlendirmesinde çocuğun alıcı dil (konuşulan dili anlama), ifade edici dil (kendini sözel olarak ifade etme), oyun becerileri, sosyal iletişim, ortak dikkat, jest ve mimik kullanımı ile konuşma sesleri kapsamlı olarak değerlendirilir. Gerektiğinde farklı uzmanlık alanlarıyla iş birliği yapılarak gecikmenin olası nedenleri araştırılır ve bireysel ihtiyaçlara uygun bir müdahale planı oluşturulur.
Dil ve konuşma terapisinde amaç, çocuğun iletişim becerilerini bütüncül bir yaklaşımla desteklemektir. Terapi sürecinde kelime dağarcığının geliştirilmesi, cümle kurma becerilerinin desteklenmesi, alıcı ve ifade edici dil becerilerinin güçlendirilmesi, oyun ve sosyal iletişim becerilerinin artırılması hedeflenir. Terapi programı çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve bireysel ihtiyaçlarına göre planlanır. Aile katılımı, terapi sürecinin önemli bir parçasıdır ve günlük yaşamda uygulanabilecek iletişim stratejileri konusunda aileye rehberlik edilir.
Erken dönemde yapılan değerlendirme ve uygun zamanda başlanan dil ve konuşma terapisi, çocuğun iletişim becerilerini desteklemede önemli bir rol oynar. Her çocuğun gelişim süreci kendine özgü olduğundan, terapi hedefleri düzenli olarak değerlendirilir ve çocuğun ihtiyaçlarına göre güncellenir.