Gecikmiş Dil ve Konuşma tablosuyla en sık 18-36 ay arası çocukların aileleri karşılaşır. "Konuşmayacak diye endişeleniyorum", "sadece işaret ediyor", "kelime sayısı çok az" gibi cümleler bize gelen ailelerin en çok kurduğu ifadelerdir. İyi haber şu ki, doğru zamanlamayla başlayan bir programın çocuğun gelişim eğrisi üzerinde belirgin bir etkisi olabilmektedir.

Belirtiler: Nelere Dikkat Etmeliyiz?

  • 12 ayda anlamlı hece kullanmama, isim duyduğunda tepki vermeme.
  • 18 ayda 10 kelimeden az kelime kullanma.
  • 24 ayda iki kelimeli cümleler kurmama ("baba gel", "top oyna").
  • 36 ayda basit yönergeleri anlamada belirgin zorluk yaşama.
  • Genel iletişimde göz teması, jest ve mimik kullanımının azlığı.

Bu belirtilerden birkaçı bir arada olduğunda beklemek yerine bir uzman dil ve konuşma terapistine danışmak gerekir. Çocukların bir kısmı "geç konuşan" (late talker) olarak adlandırılır ve kendiliğinden yakalar; ancak riskli grubu erken belirlemek için ayrıntılı değerlendirme şarttır.

Değerlendirme

Kliniğimde Türkçe Erken Dil Gelişim Testi (TEDIL) uygulayıcısı olarak, yaşa uygun standart testler ve oyun temelli gözlem tekniklerini birleştiriyorum. Değerlendirmede dil anlama, dil üretimi, ortak dikkat, sembolik oyun ve sosyal iletişim becerilerine ayrı ayrı bakıyorum. Böylece problemin tek başına dilsel mi, yoksa sosyal iletişim boyutlu mu olduğu netleşir. Gerektiğinde otizm spektrumu ya da işitme kaybı için ilgili uzmanlara yönlendirme yapıyorum.

Terapi Modeli

Küçük yaş grubunda kanıta dayalı yaklaşımlardan DIR/Floortime, Hanen (It Takes Two to Talk) ve doğal iletişim tabanlı modelleri kullanıyorum. Terapi süreci çocuğun oyunu üzerinden kurulur; çünkü küçük çocuklar için "oyun" öğrenmenin en doğal dili.

Terapiyi yalnızca terapist ile kurmak yetmez; asıl ilerleme aile üyelerinin çocuğun günlük yaşamında iletişim ortamı yaratmasıyla mümkündür. Bu nedenle her seansın sonunda aileye özel bir "iletişim koçluğu" bölümü ekliyorum.

Aileye Öneriler

  1. Konuşma miktarını değil kalitesini artırın: kısa ve yaşa uygun cümleler kurun.
  2. Çocuğunuzla göz teması kurun, jest ve mimik kullanın.
  3. Kitap okurken sorular sorun, cevabı beklemek için 5 saniye susun.
  4. Ekran süresini sınırlayın; hiçbir dijital içerik canlı iletişim kadar besleyici değildir.
  5. Şarkılar, tekerlemeler ve tekrar eden kitaplar dil gelişimini besler.

Diğer Alanlarla İlişki

Gecikmiş dil bazen otizm, işitme engeli, Down sendromu ya da zihin engeli gibi gelişimsel farklılıkların erken belirtisi olabilir. Bu nedenle "biraz daha bekleyelim" yerine profesyonel bir değerlendirme almak, zaman kaybını önler.

İzmir'in dokuz ilçesinden bize gelen ailelere; Bayraklı, Bornova, Buca, Karşıyaka başta olmak üzere geniş bir coğrafyaya erişilebilir konumda hizmet veriyorum.

Sıkça Sorulan Sorular

Aklınıza takılanlar

24 ayda iki kelimeli cümlelerin başlaması beklenir. Bu tabloda değerlendirme almak, gerekiyorsa erken müdahaleye başlamak faydalı olur.
Evet. Pasif ekran süresi arttıkça çocuğun canlı iletişime ayırdığı zaman azalır. Özellikle 2 yaş altında pasif ekran maruziyeti önerilmez.
Kısmen doğru bir gözlem olsa da bu bireysel farkın bir gerekçe olarak kullanılması yanlıştır. Şüphede beklemek yerine değerlendirme almanız önerilir.
Hayır. Araştırmalar çift dilliliğin dil gelişimini geciktirmediğini gösterir. Ancak her iki dilde de yeterli uyaran verilmelidir.
Çocuğun ihtiyacına göre haftada 1-2 seans planlanır. Aile katılımının yüksek olduğu programlarda ilerleme daha hızlıdır.